Yönetim Mevzuat Tüzük İletişim   20.01.2018

AK Enerji
AKÖZ Grubu
BAYINDIR Holding
BEREKET ENERJİ
BİLGİN ENERJİ YATIRIM HOLDİNG
BOREAS ENERJİ
Borusan EnBW Enerji Yatırımları ve Üretim A.Ş.
ÇALDERE
ÇİMTAŞ ÇELİK İMALAT MONTAJ ve TESİS A.Ş.
Das Mühendislik ve Enerji Yatırımları A.Ş.
ENİMEKS
Epuron GmbH
ERKO Şirketler Grubu
GALKON
GÜNGÖR ELEKTRİK
GÜRİŞ İnşaat ve Mühendislik A.Ş.
HAREKET Proje Taşımacılığı ve Yük Mühendisliği A.Ş.
HEXAGON Danışmanlık ve Ticaret A.Ş.
HİDRO DİZAYN
KARESİ ENERJİ A.Ş.
LNG Process A.Ş.
MASTER DANIŞMANLIK MÜMESSİLLİK VE TİCARET  A.Ş.
OZG Enerji İnşat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş.
PERFECT WIND
RES ANATOLIA
SANKO ENERJİ
SOYAK Holding
TÜRKERLER İnşaat
USLUEL A.Ş.
Vestas Türkiye
YENİGÜN İnşaat
YILDIRIM GRUP
ZORLU Holding
© 2005 RESSİAD
 
Duyurular
9. Kalkınma Planı Genel Enerji Özel İhtisas Komisyonu Taslak Raporu üzerine RESSİAD'ın ilgili makamlara gönderdiği resmi yazının içeriği 28.11.2005

9. Kalkınma Planı Genel Enerji Özel İhtisas Komisyonu Taslak Raporu, 17 Kasım 2005 tarihinde Komisyon’un 2. toplantısına sunulmuş, toplantıda tartışılmış ve üyelerin resmi görüşlerini 10 gün içinde bidirmeleri istenmişti. Bu konuda oluşturulan RESSİAD resmi görüşü 28 Kasım 2005 tarihinde ilgili makamlara yollanmıştır. Aşağıda bu yazımızı üyelerimizin bilgilerine sunuyoruz:

 

 

9. Kalkınma Planı Genel Enerji Özel İhtisas Komisyonu

Taslak Raporu üzerinde RESSİAD görüşü

 

9. Kalkınma Planı Genel Enerji Özel İhtisas Komisyonu raportörleri tarafından hazırlanmış olan taslak raporu inceleyen RESSİAD “Teknik Etüt ve Strateji Belirleme Komitesi” tarafından belirlenen görüşler, Yönetim Kurulumuz tarafından da onaylanarak, Özel İhtisas Komisyonu Koordinatörlüğü’ne ve Raportörlüğüne aşağıdaki şekilde sunumu kararlaştırılmıştır.
 
1. 9. Kalkınma Planı Genel Enerji Özel İhtisas Komisyonu Taslak Raporu’nda yer alan senaryolar kapsamında, yenilenebilir enerji kaynaklarına ve özellikle kuruluşumuzun çalışma alanını kapsayan hidrolik enerji ve rüzgâr enerjisine gereken yerin somut biçimde verilmediği, konunun öneminin soyut cümlelerle geçiştirildiği tespit edilmiştir. Planlama için kullanılan MAED ve WASP modellerinin genel yapısının, geçmişten bu yana ortaya konulan çalışmaların sonuçlarıyla da kanıtlandığı gibi, yenilenebilir enerji kaynaklarına gereken payı vermek için yeterli değillerdir. Söz konusu modeller, eskiliği nedeniyle, son 10 yılda dünya genelinde ve özellikle Avrupa Birliği (AB) kapsamında yenilenebilir enerjiye verilen önemi, bu konuda AB direktiflerinin oluşmasındaki temel stratejilere yönelik matriks yapıyı ve formülasyon setini içermedikleri için sonucun olumsuz çıkmasına neden olmaktadırlar. Türkiye enerji stratejilerinin belirlenmesi çalışmasında, artık MAED ve WASP modellerini değiştirmek, olanaklıysa Türkiye’ye özgü orijinal modelleri oluşturmak zorunludur. Modeller değişinceye ve yeni modellere kavuşuncaya kadar geçecek sürede, MAED ve WASP modellerinden elde olunan çıktıların tashihi gerekmektedir. Önerilerimiz bu tashihe yöneliktir.
 
2. Dünyada bugün bir yeşil enerji devrimi yaşanmaktadır AB’nin yenilenebilir enerji direktifleri bu devrime yönelik stratejilerdir. Dünya’da 2004 sonu itibariyle  160 000 MW yenilenebilir enerji santralları kurulu gücü vardır. Dünya yenilenebilir enerji üretim kapasitesi indikatörleri aşağıdaki tablo 1’de yer almaktadır.
 
Tablo 1. Dünya yenilenebilir enerji üretim kapasitesi (2004 sonu itibariyle)
 
GÜÇ ÜRETİMİ (elektrik santralları)
 
Küçük hidroelektrik
61 GW
Rüzgâr türbinleri
48 GW
Biomass santralları
39 GW
Jeotermal enerji santralları
8.9 GW
Güneş fotovoltaik – şebeke dışı
2.2 GW
Güneş fotovoltaik – Şebekeye bağlı
1.8 GW
Güneş termik elektrik
0.4 GW

Toplam yenilenebilir

160 GW

SU ISITMA / HACİM ISITMA

Biomass ısıtma
220 GWth
Güneşli su ısıtıcılar
77 GWth
Jeotermal direkt ısıtma
13 GWth
Jeotermal ısı pompaları
15 GWth
Güneşli su ısıtıcılı ev
40 milyon
Jeotermal ısı pompalı ev
2 milyon

MOTORLU ARAÇ YAKITI

Ethanol (alkol) üretimi
31 milyar litre/yıl
Biodiesel üretimi
2.2 milyar litre/yıl

                                             Kaynak: Renewable Energy World/November-December 2005

Yukarıdaki tablodan görüleceği üzere, küçük hidroelektrik  61 000 MW, rüzgâr santralları 48 000 MW (2005 Eylül sonu itibariyle ise 52 000 MW “Kaynak: Windpower Monthly Ekim 2006”), biomass enerji santralları 39 000 MW kapasiteye sahip olup, geri kalan yaklaşık 13 000 MW’ı jeotermal enerji ve güneş enerjisi santralları oluşturmaktadır.
 
Dünyadaki gelişim böyle iken, hazırlanan  9. Kalkınma Planı Genel Enerji Özel İhtisas Komisyonu Taslak Raporu’nda küçük hidrolik enerjiye ayrı yer verilmemesi, rüzgâr enerjisine çok küçük hedefler gösterilmesi; Türkiye, enerji tarımı ve enerji ormancılığı için uygun bir ülke iken biomass enerji santrallarından hiç söz edilmemesi büyük bir eksiklik ve anlaşılamaz bir tutumdur.
 
3.  Taslak raporda hidrolik enerji büyük küçük ayrımı yapılmadan tek bir kalem içinde yer almış, yüksek senaryo ve düşük senaryoda 2010 ve 2013 yılları için farklı değerler verilmiştir. Oysa, kaynak seçiminde hidrolik enerjinin payı daima maksimumda tutulmalı ve düşük senaryoda öngörülen 2010 ve 2013 değerleri de en az yüksek senaryodaki düzeylere çıkarılmalıdır.
 
4. Raporun 1 nolu tablosunda verilen hidrolik enerji potansiyeli 127 milyar kWh olarak görünüyor (tabloda rezerv başlığı kullanılmış, bu bilimsel tanım olarak çok büyük bir yanlışlıktır, tükenir fosil enerjilerin rezervi, tükenmez yenilenebilir enerjilerin ise potansiyeli olur). DSİ, Türkiye’nin hidroelektrik potansiyelini yenileme çalışması yapmadığı için verilen bu değer 10 yıl önce de kullanılan 123-125 milyar kWh’lik ekonomik potansiyelden farklı değildir. Özel sektördeki kuruluşların, hidroelektrik potansiyelin yeniden değerlendirilmesi için yaptıkları çalışmalar vardır. Güvenilir enerji faydası, sekonder enerji faydası ve pik güç faydası katkılarına göre yenilenen kriterlerle yapılan çalışmalar, tahmini ekonomik üretim potansiyelinin 192 milyar kWh olduğunu ortaya koymuştur (Kaynak: ERE Müh. İnş. ve Tic. A.Ş., 2001 tarihli raporu). Yukarıda sözünü ettiğimiz kriterlere göre yapılacak yeni bir değerlendirme, resmi potansiyel verisinin de değişmesine ve en az 180 milyar kWh’in üzerine çıkmasına neden olacaktır. Bunun üçte biri kadar yani 60 milyar kWh düzeyinde küçük hidroelektrik enerji potansiyeli olduğu kestirilmektedir. Çoğu kanal-nehir tipi santrallarla değerlendirilecek, bu düzensiz akıma dayalı küçük hidroelektrik potansiyelin kullanılması için 17 000 – 20 000 MW düzeyinde dağınık kurulu güce ihtiyaç vardır.
 
10 Mayıs 2005 tarihinde kabul olunan 5346 Sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun, küçük hidrolik kaynak olarak, kanal tipi veya nehir tipi veya rezervuar alanı 15 km2’nin altında olan hidroelektrik üretim tesislerini tanımlamıştır. Kanunun bu tanımına bağlı olarak bundan böyle hidroelektrik enerjinin resmi raporlarda ve kalkınma planlarında, klasik (ya da büyük)  hidroelektrik enerji ve küçük hidroelektrik enerji olarak ayrılması, yasal bir zorunluluktur. 9. Kalkınma Planı bu yasal zorunluluğu görmemezlik edemez. Tablolardaki hidroelektrik enerji kalemlerinin buna göre düzeltilmesi gerekir. Küçük hidroelektrik santralların 2-4 yılda kurulabileceği düşünülürse, plan döneminde 2013 yılına kadar 7500 MW’lık küçük hidroelektrik güç eklentisi hedef seçilmelidir.
 
5. Rüzgâr enerjisi için 9. Kalkınma Planı Genel Enerji Özel İhtisas Komisyonu Taslak Raporu’nda öngörülen; 2007 yılında 1413 MW (3841 GWh), 2010 yılında 1788 MW (4890 GWh) ve  2013 yılında 2163 MW (5938 GWh) üretim hedefleri gerçekçi değildir. 2007 yılı için EPDK’dan lisans alan proje toplamı ile hedef konulmuştur. Bu projelerin ne kadarının gerçekleşeceği maalesef şu anda tam bilinemeyecek durumdadır. Türkiye’deki yatırım koşulları uygun olsa bile, dünya türbin pazarının üretim kapasitesi ve önceden alınan siparişler Türkiye’yi zorlayabilir. Bununla beraber, böyle bir hedef ulaşılamayacak bir hedef  sayılmamalı ve planda aynen korunmalıdır. 2007 sonrası için taslak raporda her yıl 125 MW’lık eklenti yapılması öngörülmüşse de, bu hedef kaynağın duraklamaya itildiği, oransal payının giderek düşeceği ve yeterince geliştirilmeyeceği anlamına gelmekte olup, dünyadaki gelişimle, özellikle AB ülkelerindeki gelişimle bağdaşmayan,  kabul edilemez bir stratejidir.
 
2004 yılında, bir yıl içinde İspanya 1798 MW, Almanya 1310 MW rüzgâr santralı kurmuşlardır. 2005 yılının ilk 9 ayında İspanya 946 MW, Almanya 872 MW, İtalya 305 MW, Portekiz 268 MW, İngiltere 200 MW, Hindistan 612 MW rüzgâr kurulu gücü inşa etmişlerdir (Kaynak: WindPower Monthly ve EWEA). Türkiye uygun yatırım ortamıyla bu tür hızları yakalayabilir. Ancak, rüzgâr enerjisinin önüne çıkarılmak istenen trafo kapasitesi yetersizliği kabul edilemez. TEİAŞ’ın bu sorunun çözümü için yeni yatırımlar yapmasına gerek vardır, istenirse bu yatırımları belli fırsatlar sağlanarak özel sektöre yaptırmak da mümkündür. Trafo kapasitesinin yetersizliği bahanesi ile taslak raporda önerilen “izole santral seçeneği – enterkonnekte sistem dışı seçenek), 1995 sonrası geliştirilen yeni nesil rüzgâr türbinlerinin kullanım alanı dışında olup, geçmişte 50 kW’ı geçmeyen küçük türbinlerle kırsal alanlarda sınırlı uygulamaları görülüyordu. Fakat, bugün artık 5 MW’ı tek türbinle yakalayan rüzgâr enerjisi teknolojisinde, izole bölge kavramı ortadan kalkmıştır.
 
Türkiye’nin rüzgâr enerjisi potansiyeli için yapılmış çeşitli çalışmalar bulunmakla birlikte, yatırım kriterleri bakımından öncelikle değerlendirilmesi gereken karasal alandaki brüt potansiyel 60 000 MW, ekonomik kullanılabilir potansiyel 20 000 MW düzeyindedir (Kaynak: TÜSİAD Stratejik Enerji Raporu, 1998). Buna göre, Türkiye için belirlenecek rüzgâr enerjisi stratejisinde, dünyadaki teknolojik ve teknik gelişmeye paralel olarak, 2013 yılı için 5 000 MW, 2020 yılı için 15 000 MW hedefleri belirlenmelidir. RESSİAD tarafından önerilen bu hedeflere göre, 9. Kalkınma Planı döneminde rüzgâr enerjisi için gerekli kurulu güç ve enerji üretim değerleri aşağıdaki tablo 2’de verilmiştir.
 

  Tablo 2. Rüzgâr  elektrik santralları kurulu gücü ve üretim hedefleri

 
Yıl
Kurulu Güç (MW)
Üretim
2007
1400
3780
2008
1800
4860
2009
2300
6210
2010
2900
7830
2011
3600
9720
2012
4300
11610
2013
5000
13500
 
                                                Kaynak: RESSİAD strateji çalışması
 
6. 9. Kalkınma Planı Genel Enerji Özel İhtisas Komisyonu Taslak Raporu’nda yatırımlar için özel sektöre verilen öncelik memnuniyetle karşıladığımız bir stratejidir. Arz güvenliği açısından kritik öneme haiz büyük projeler için önerilen kamu ve özel sektör ortaklığı ise, 4628 – 4646 – 5015 sayılı enerji piyasaları temel kanunlarının ruhuna aykırı bir çözüm tarzıdır. Her koşulda öncelik tanınması gereken yine özel sektör yatırımlarıdır. Özel sektör yatırımlarında yerli/yabancı sermaye ayrımı da yapılmamalıdır. Sermayede milliyetçilik/ırkçılık global ve piyasa ekonomisini benimseyen dünyada siyaset dışı görüş olmaktadır. Arz güvenliği açısından ya da büyüklüğü nedeniyle, kritik olan yatırımların özel sektör tarafından yapılabilmesi için belli bir pazar garantisi tanınması, piyasada birim enerji fiyatı ile rekabet yerine, önceden ihale ile verilecek proje lisansı bazında rekabet sağlanması, pazar payı güvencesinin belli süreye bağlanması ve EPDK’dan başka Rekabet  Kurumu’nun denetimine sokulması yeterli olacaktır.
 
7. RESSİAD yenilenebilir enerjide subvansiyonlu fiyat peşinde koşmamış, böyle bir fiyatın piyasa işlerliği açısından karşısında olmuş, klasik kaynaklarda olduğu gibi yenilenebilir kaynaklarda da rekabeti ilke edinmiş bir kuruluştur. Yenilenebilir enerji hedeflerinin subvansiyonlu fiyatla gerçekleşmesi yöntemi yerine, yenilenebilir enerji yatırımlarında yatırım indirimi, vergi muafiyeti, yer tahsisinde (özellikle sorun oluşturan orman sayılan arazilerde) kolaylıklar sağlanmasını talep etmektedir. Yer tahsisi kolaylıklarının, santralın üretim ünitesinin yerleşme yeri ile onun mütemmim cüzü (hukuken ayrılmaz parçası) sayılan iletim hatları ve santral için gerekli ek yapıları da  kapsaması gerekir.
 
RESSİAD adına, yukarıda yedi maddede toplanan görüşlerimizi gereği için bilginize saygıyla arz ederiz.
 
28.11.2005
 

Prof. Dr. Mustafa Özcan ÜLTANIR

RESSİAD Başkanı
 
 

Merkez
Kuleli Sokak No:87 Daire:2, 06700 G.O.P./ANKARA

Tel: +(90) 312 436 95 98 - Faks: +(90) 312 436 95 98

Elektronik posta: ressiad@ressiad.org.tr